Zonnepanelen in het schema: Documentatie en AREI-voorschriften voor PV-installaties
Volledige handleiding voor de documentatie van een PV-installatie in het éénlijnschema. Beveiligingstoestellen, aanmelding bij de netbeheerder, batterij-integratie en AREI Art. 7.112.
Zonnepanelen op het dak zijn in België niet alleen een investering in de toekomst — ze moeten ook correct gedocumenteerd en bij de netbeheerder aangemeld worden. In dit artikel leert u hoe de PV-installatie in het éénlijnschema wordt weergegeven, welke beveiligingstoestellen nodig zijn en wat u bij de aanmelding moet weten.
Waarom is documentatie verplicht?
Elke PV-installatie moet in de elektrische documentatie van uw gebouw verschijnen — dat betekent:
- Éénlijnschema: De PV-installatie met alle componenten (modules, omvormer, beveiligingstoestellen) moet ingetekend zijn.
- Situatieschema: De positie van de omvormer en de DC-scheidingsschakelaar moet gemarkeerd zijn.
- Aanmelding bij de netbeheerder: De installatie moet bij de bevoegde netbeheerder geregistreerd worden.
Zonder correcte documentatie:
- Slaagt de AREI-keuring niet.
- Kan de netbeheerder de netaansluiting weigeren.
- Vervalt het recht op injectievergoeding of prosumententarief.
Wat hoort in het éénlijnschema?
De PV-installatie wordt als een apart vertakking in het éénlijnschema weergegeven. De signaalstroom loopt van de modules tot het injectiepunt:
Componentenketen
PV-modules (strings)
│
├── DC-kabel (solarkabel, bijv. 6 mm²)
│
├── DC-scheidingsschakelaar (brandweerschakelaar)
│
├── SPD DC-zijde (overspanningsbeveiliging DC)
│
└── Omvormer (inverter)
│
├── SPD AC-zijde (overspanningsbeveiliging AC)
│
├── MCB voor PV-kring (bijv. B20A of C20A afhankelijk van de omvormer)
│
├── RCD 30 mA Type A (of Type B bij trafoloze omvormer)
│
└── Injectiepunt (aansluiting op hoofdverdeler)
Symbolen in het schema
| Component | AREI-symbool | Opmerking |
|---|---|---|
| PV-module | Rechthoek met zonsymbool | Aantal en vermogen vermelden (bijv. "12x 400 Wp") |
| Omvormer | Rechthoek met "~" en "=" | DC-ingang / AC-uitgang |
| DC-scheidingsschakelaar | Schakelaarssymbool met "DC" | Brandweer-vrijschakeling |
| SPD | Bliksemsymbool met aarde | DC-zijde EN AC-zijde |
| MCB | Standaard MCB-symbool | Type B volstaat voor de meeste moderne omvormers met soft-start; type C alleen bij hoge inschakelstroom (fabrikantgegevens raadplegen) |
| RCD | Standaard RCD-symbool | Type vermelden (A of B) |
Beveiligingstoestellen voor PV-installaties
DC-zijde (tussen modules en omvormer)
| Beveiligingstoestel | Functie | Verplicht? |
|---|---|---|
| DC-scheidingsschakelaar | Vrijschakelen van PV-modules | Aanbevolen / goede praktijk (vaak een fabrikant- of netbeheerdervereiste; niet uit Art. 7.112) |
| SPD DC-zijde | Overspanningsbeveiliging DC-zijde | Art. 4.5.1 vereist algemeen overspanningsbeveiliging volgens de regels van het vak; in de praktijk bij PV aanbevolen, met name bij modules >10 m van de omvormer of leidingen op het dak |
| String-zekeringen | Bescherming bij meerdere strings | Vanaf 3+ parallelle strings |
DC-scheidingsschakelaar: Een DC-scheidingsvoorziening is goede praktijk (en wordt door veel omvormerfabrikanten of netbeheerders vereist); ze volgt echter niet uit Art. 7.112. Ze zou makkelijk toegankelijk en duidelijk gemarkeerd moeten zijn en kan ook in het gebouw geïnstalleerd worden, zolang ze vindbaar blijft.
AC-zijde (tussen omvormer en verdeler)
| Beveiligingstoestel | Functie | Verplicht? |
|---|---|---|
| SPD AC-zijde | Overspanningsbeveiliging AC-zijde | Art. 4.5.1 — overspanningsbeveiliging volgens regels van het vak |
| MCB (C-karakteristiek) | Kortsluit- en overbelastingsbeveiliging | Ja |
| RCD 30 mA | Differentiaalbeveiliging | Aanbevolen (een dedicated RCD per PV-AC-kring is niet dwingend voorgeschreven door het AREI; de kring moet door de algemene beschermingsmaatregelen beschermd zijn) |
Welk RCD-type?
| Type omvormer | RCD-type | Waarom? |
|---|---|---|
| Met trafo (galvanische scheiding) | Type A | Geen DC-foutstromen mogelijk |
| Trafoloos (zonder galvanische scheiding) | Type B | DC-foutstromen mogelijk |
| Met ingebouwde RCMU | Type A | RCMU detecteert DC-foutstromen intern |
Tip: Moderne omvormers hebben vaak een ingebouwde RCMU (Residual Current Monitoring Unit) die DC-foutstromen detecteert. In dat geval volstaat een Type A-RCD. Controleer de fabrikantgegevens.
Omvormer: homologatie volgens Synergrid C10/26
Voor de netbeheerder de injectie vrijgeeft, moet de omvormer zelf toegelaten zijn. Maatgevend is de Synergrid-lijst C10/26 – het register van toestellen die gehomologeerd zijn volgens het technisch voorschrift C10/11 (bijlage D). De lijst geldt nationaal, dus ook in Wallonië en Brussel.
| Wat je controleert | Waarom het telt |
|---|---|
| Exact model | Suffixen onderscheiden regels (SUN2000-8KTL-M0 ≠ SUN2000-8KTL-M1) |
| Firmwareversie | De homologatie geldt per firmwareversie; een afwijkende versie geldt als niet gehomologeerd |
| Status | Synergrid schrapt regels; verlopen homologaties zijn niet meer bruikbaar voor nieuwe installaties |
| Batterij-/hybridetoestel | Ook de batterijomvormer heeft een regel nodig – DC-batterijen hangen aan het gelijste hybridetoestel |
Controleer je toestel gratis met de Synergrid C10/26-check (voor batterijen: thuisbatterij-check). Bij geen treffer stelt de tool technisch vergelijkbare, gehomologeerde toestellen voor. Achtergrond bij referentie, Smax en beperkingen: Synergrid-lijst C10/26 uitgelegd.
Aanmelding bij de netbeheerder
Bevoegde netbeheerders in België
| Regio | Netbeheerder |
|---|---|
| Vlaanderen | Fluvius |
| Wallonië | ORES, RESA, REW |
| Brussel | Sibelga |
Verloop van de aanmelding
- Vóór de installatie: Aanvraag voor netaansluiting / capaciteitsuitbreiding bij de netbeheerder (bij installaties > 5 kVA vaak nodig).
- Na de installatie: Conformiteitsverklaring van de installateur indienen.
- AREI-keuring: Door erkend controleorganisme (bijv. BTV, Vinçotte, AIB).
- Telleromschakeling: Naar bidirectionele (digitale) teller omschakelen.
- Activering: Netbeheerder geeft de injectie vrij.
Vereiste documenten
- Éénlijnschema (met PV-installatie)
- Situatieschema
- Datasheet PV-modules
- Datasheet omvormer – de omvormer moet op de Synergrid-lijst C10/26 staan, te controleren met de Synergrid C10/26-check (achtergrond: Synergrid-lijst C10/26 uitgelegd)
- Conformiteitsverklaring installateur
- AREI-keuringsverslag
Termijnen
- Fluvius (Vlaanderen): Aanmelding binnen 30 dagen na inbedrijfstelling.
- ORES (Wallonië): Aanmelding vóór inbedrijfstelling aanbevolen.
- Sibelga (Brussel): Vooraanmelding bij installaties > 5 kVA.
Eigenverbruik vs. injectie
Vlaanderen: Digitale teller
Sinds 2021 worden in Vlaanderen alle analoge tellers stapsgewijs vervangen door digitale tellers. De digitale teller meet verbruik en injectie apart:
- Eigenverbruik wordt direct verrekend (geen netkosten).
- Injectie wordt vergoed tegen de huidige marktprijs (injectietarief).
- Netafname wordt aan het normale tarief berekend.
Tip: Maximaliseer het eigenverbruik door slimme sturing (warmtepomp, boiler, laadpaal overdag laden).
Wallonië: Prosumententarief
In Wallonië geldt sinds 2024 het prosumententarief:
- Compensatie tussen injectie en verbruik op jaarbasis (nog tot einde 2030).
- Vanaf 2031 stapsgewijze overgang naar realtime-meting.
- Netkosten worden berekend op basis van het jaarverbruik.
Brussel
- Groene-certificatensysteem: Groene certificaten per geproduceerde MWh.
- Compensatie via de teller mogelijk (afhankelijk van het tellertype).
Batterij-integratie in het schema
Als u een batterijopslag toevoegt, wordt het schema uitgebreid:
Bijkomende componenten
Omvormer (hybride omvormer)
│
├── AC-uitgang → Hoofdverdeler (zoals hierboven)
│
└── DC-batterij-aansluiting
│
├── Batterij-scheidingsschakelaar (DC)
│
├── BMS (Batterij Management Systeem, intern)
│
└── Batterijopslag (bijv. 10 kWh LFP)
Noodstroomschakeling (optioneel)
Bij een noodstroom-geschikt systeem komt daar bij:
- Omschakelvoorziening (automatisch of manueel): scheidt het huis van het net en voedt het vanuit de batterij.
- Moet in het éénlijnschema als omschakelaar ingetekend worden.
- De noodstroomkringen moeten gemarkeerd zijn.
AREI-voorschrift: Bij noodstroomsystemen moet gewaarborgd zijn dat er geen terugvoeding naar het net plaatsvindt wanneer het net uitgeschakeld is (eilandbeveiliging / anti-islanding).
AREI-speciale regels voor PV (Art. 7.112)
Het AREI wijdt huishoudelijke laagspanning-PV-installaties tot 10 kVA een eigen sectie — Art. 7.112 (voor installaties > 10 kVA gelden deze speciale regels niet). De bijzondere maatregelen volgens Art. 7.112.2 zijn: het ter beschikking stellen van de documentatie volgens Sectie 9.1.2, de markering van gelijkstroomgeleiders en actieve wisselstroomgeleiders, waarschuwingsborden ("Niet onder belasting uitschakelen" / "Elektrische installatie staat altijd onder spanning") en de aarding van de modulekaders. Daarnaast zijn er verdere goede praktijken en fabrikant-/netbeheerdervereisten:
| Regel | Details | Basis |
|---|---|---|
| Markering geleiders | Gelijkstroomgeleiders en actieve wisselstroomgeleiders markeren | Art. 7.112.2 |
| Waarschuwingsborden | "Niet onder belasting uitschakelen" en "Elektrische installatie staat altijd onder spanning" (of gelijkw.) | Art. 7.112.2 |
| Aarding modulekaders | Beschermingsgeleider ≥ 2,5 mm² (met) of ≥ 4 mm² (zonder mechanische bescherming) | Art. 7.112.2 |
| DC-scheidingsschakelaar | Makkelijk toegankelijk, duidelijk gemarkeerd | Goede praktijk / fabrikant |
| Kabelgeleiding DC | Gescheiden van AC-kabels leggen (eigen kabelgoot/buis) | Goede praktijk / IEC |
| Beschermingsklasse kabel | DC-kabel min. klasse II (dubbel geïsoleerd) | Goede praktijk / IEC |
| Bliksembeveiliging | Bij gebouwen met bliksembeveiliging: PV integreren in bliksembeveiligingsconcept | Goede praktijk |
| Dakbevestiging | Geen AREI-voorschrift, maar bouwrecht (windbelasting, statica) respecteren | Bouwrecht |
Markering aan het gebouw
Volgens het AREI moet aan het gebouw een waarschuwingsbord aangebracht worden dat naar de PV-installatie verwijst:
- Bij de tellerkast of hoofdverdeler
- Bij de DC-scheidingsschakelaar
- Bij de gebouwingang (brandweer-informatie)
Tekst: "Let op: Fotovoltaïsche installatie. DC-spanning kan ook bij uitgeschakeld net aanwezig zijn."
PlanElec: PV in het éénlijnschema
Met PlanElec kunt u uw PV-installatie direct in het éénlijnschema documenteren:
- PV-modules als bron toevoegen
- Omvormer en beveiligingstoestellen plaatsen
- Ondersteunde zelfcontrole voor vastgelegde beveiligingstoestellen en gegevens
- Export als pdf voor verdere beoordeling door vakbedrijf, netbeheerder of controleorganisme
Gerelateerde artikelen
- Een eendraadschema maken in België
- Verdeelkast plannen: Opbouw en dimensionering
- Kabeldoorsnede en automaat: De juiste combinatie
- Elektrische keuring in België
Documenteer omvormer, beveiligingstoestellen en batterijopslag met PlanElec in het éénlijnschema. De zelfcontrole is indicatief; laat de documenten vóór indiening professioneel nakijken. Nu starten →
Eindcontrole vóór keuring en aanmelding
Bevries eerst de werkelijk geïnstalleerde configuratie. Noteer exacte module-, omvormer- en opslagreferenties, firmware indien de homologatie die noemt, AC-/DC-waarden, stringindeling, beveiligingen, scheidingspunten, leidingtypes en trajecten. Een offerte of algemene familiebrochure bewijst niet welk toestel en welke firmware geplaatst zijn. Foto's van typeplaten ondersteunen traceerbaarheid maar vervangen schema's en verklaringen niet.
Vergelijk concrete productnaam en beperkingen met de officiële Synergrid C10/26-pagina. Een lijsttreffer betreft het type netinterface; hij keurt niet de hele installatie, kabeldimensionering of het AREI-dossier goed. Plug-and-play heeft een eigen lijstscope. Vraag bij een ontbrekende of dubbelzinnige regel fabrikant of invoerder en de betrokken netbeheerder, in plaats van een gelijkaardige naam te kiezen.
Vergelijk eendraadschema, situatieschema en uitvoering punt voor punt. Toon waar AC- en DC-zijde onder spanning kunnen blijven, identificeer schakel- en scheidingsmiddelen en bewaar instructies en inbedrijfstellingsinstellingen. Het erkende organisme beoordeelt de elektrische installatie; de netbeheerder hanteert een eigen meldings- en aansluitprocedure. Een keuringsverslag is dus geen netgoedkeuring en een C10/26-inschrijving geen geslaagde keuring.
Werk documenten bij zodra het systeem wijzigt. Een andere omvormer, extra strings, batterij of gewijzigde beveiliging kan meerdere bladzijden raken. Bewaar de vorige versie en dateer de nieuwe as-builtstand. Officiële basis zijn AREI Boek 1 V06, vooral hoofdstuk 7.112 en deel 9, samen met de actuele instructies van het exacte toestel.
Overdrachtsmatrix
Koppel elk bewijs aan een verantwoordelijke bron: planmaker voor actuele schema's, installateur voor uitvoering en verklaring, fabrikant voor toestel- en firmwaredata, controleorganisme voor het keuringsverslag en netbeheerder voor aanmelding of aansluiting. Noteer documentdatum en exacte productreferentie. Zo valt op wanneer een nieuwe omvormer nog met het gegevensblad van zijn voorganger is beschreven. De matrix vervangt geen controle, maar voorkomt tegenstrijdige stukken.
Controleer ook of waarschuwingen en scheidingspunten ter plaatse duurzaam leesbaar en in het plan terug te vinden zijn. Noteer verschillen tussen geplande en gemonteerde stringlengten vóór het ontwerp als as-builtversie wordt gearchiveerd.